تفاوت بیمه مشاغل آزاد و اختیاری چیست؟ اگر بخواهیم خیلی ساده جواب بدهیم، بیمه مشاغل آزاد بیشتر برای کسی است که به صورت مستقل کار می کند و می خواهد خودش را بیمه کند؛ اما بیمه اختیاری معمولا برای کسی است که قبلا سابقه تامین اجتماعی داشته و حالا می خواهد بیمه خود را بعد از قطع کار ادامه دهد.

تفاوت این دو فقط در اسم یا مبلغ پرداختی نیست. شرط سابقه، نوع پوشش، درمان، ازکارافتادگی، معاینه پزشکی و حتی دلیل انعقاد قرارداد در این دو بیمه فرق دارد. ضمن اینکه از سال ۱۴۰۵ نرخ های بیمه مشاغل آزاد تغییر کرده و مقایسه قدیمی نرخ های ۱۲، ۱۴ و ۱۸ درصد دیگر دقیق نیست.

پاسخ کوتاه:
اگر شغل مستقل دارید و می خواهید پوشش و مبلغ پرداختی را از میان چند گزینه انتخاب کنید، بیمه مشاغل آزاد انعطاف بیشتری دارد. اگر سابقه قبلی دارید، شغل شما قطع شده و می خواهید پوشش بیمه ای کامل تری را ادامه دهید، بیمه اختیاری معمولا گزینه جدی تری است.

بیمه مشاغل آزاد چیست؟

بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد یکی از روش های بیمه شدن افراد خویش فرما است. این بیمه برای افرادی در نظر گرفته شده که رابطه استخدامی فعال ندارند و کارفرمایی نیز برای آن ها حق بیمه پرداخت نمی کند.

صاحبان کسب و کارهای کوچک، فروشندگان، فریلنسرها، تعمیرکاران، هنرمندان، مشاغل خانگی و سایر افرادی که به صورت مستقل کار می کنند، می توانند در صورت داشتن شرایط لازم برای این بیمه درخواست بدهند.

در بیمه مشاغل آزاد، متقاضی می تواند متناسب با نیاز خود یکی از پوشش های موجود را انتخاب کند. بعضی گزینه ها فقط بازنشستگی و فوت را پوشش می دهند و بعضی دیگر شامل ازکارافتادگی و درمان نیز می شوند.

برای مشاهده آموزش کامل ثبت درخواست، نرخ ها و مراحل تصویری می توانید راهنمای ثبت نام بیمه مشاغل آزاد تامین اجتماعی را مطالعه کنید.

بیمه اختیاری چیست؟

بیمه اختیاری برای افرادی است که قبلا سابقه پرداخت حق بیمه تامین اجتماعی داشته اند، اما به دلیل قطع اشتغال یا نداشتن کارفرما، بیمه اجباری آن ها متوقف شده است. این افراد می توانند با انعقاد قرارداد بیمه اختیاری، پرداخت حق بیمه خود را شخصا ادامه دهند.

یکی از شرایط اصلی بیمه اختیاری، داشتن حداقل ۳۰ روز سابقه قابل قبول تامین اجتماعی است. بنابراین فردی که هیچ سابقه ای ندارد، معمولا نمی تواند مستقیما بیمه اختیاری شود و باید شرایط بیمه مشاغل آزاد یا سایر بیمه های فراگیر را بررسی کند.

سهم پرداختی متقاضی بیمه اختیاری معمولا ۲۷ درصد دستمزد مبنا است. این بیمه پوشش های بازنشستگی، فوت، ازکارافتادگی و درمان را در بر می گیرد؛ اما بیمه بیکاری به آن تعلق نمی گیرد، چون فرد فاقد کارفرما است.

جدول تفاوت بیمه مشاغل آزاد و اختیاری

موضوع مقایسه بیمه مشاغل آزاد بیمه اختیاری
مخاطب اصلی افراد دارای شغل یا فعالیت مستقل افرادی که بیمه قبلی آن ها قطع شده است
نیاز به سابقه قبلی در حالت عادی الزامی نیست حداقل ۳۰ روز سابقه لازم است
سهم پرداختی متقاضی ۱۴، ۱۸، ۲۱، ۲۳ یا ۲۷ درصد معمولا ۲۷ درصد
امکان انتخاب پوشش دارد نرخ و بسته اصلی مشخص است
پوشش درمانی در نرخ های ۲۱، ۲۳ و ۲۷ درصد جزو پوشش قرارداد است
ازکارافتادگی در نرخ های ۱۸ و ۲۷ درصد در صورت احراز شرایط قانونی
فوت قبل از بازنشستگی در نرخ های ۱۴، ۱۸، ۲۳ و ۲۷ درصد پوشش داده می شود
بیمه بیکاری ندارد ندارد
معاینه پزشکی ممکن است برای پوشش ازکارافتادگی لازم باشد با توجه به سابقه و فاصله بیمه ممکن است لازم باشد
انتخاب مناسب برای شروع بیمه خویش فرما با امکان انتخاب پوشش ادامه سابقه قبلی با پوشش کامل تر
نکته مهم:
وجود نرخ ۲۷ درصد در هر دو بیمه به این معنی نیست که بیمه اختیاری و مشاغل آزاد ۲۷ درصد یک قرارداد هستند. عنوان قرارداد، شرط سابقه، علت بیمه پردازی و بعضی تعهدات قانونی آن ها با یکدیگر تفاوت دارد.

نرخ های جدید بیمه مشاغل آزاد در سال ۱۴۰۵

در ساختار جدید بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد، گزینه مستقل ۱۲ درصدی حذف شده است. همچنین روش قدیمی دریافت سرانه ثابت درمان تغییر کرده و در گزینه های دارای درمان، سهم درمان به صورت درصدی در نرخ قرارداد قرار می گیرد.

سهم متقاضی پوشش های اصلی درمان
۱۴ درصد بازنشستگی و فوت قبل و بعد از بازنشستگی ندارد
۱۸ درصد بازنشستگی، فوت و ازکارافتادگی ندارد
۲۱ درصد بازنشستگی و فوت بعد از بازنشستگی دارد
۲۳ درصد بازنشستگی و فوت قبل و بعد از بازنشستگی دارد
۲۷ درصد بازنشستگی، فوت و ازکارافتادگی دارد

در نرخ های ۱۴ و ۱۸ درصد، ۲ درصد سهم دولت نیز به نرخ کل قرارداد اضافه می شود. در گزینه های دارای درمان یعنی ۲۱، ۲۳ و ۲۷ درصد نیز سهم دولت ۳ درصد است. به همین دلیل نرخ کل قراردادها به ترتیب ۱۶، ۲۰، ۲۴، ۲۶ و ۳۰ درصد خواهد بود؛ اما سهمی که متقاضی می پردازد همان نرخ های داخل جدول است.

تفاوت بیمه مشاغل آزاد و اختیاری از نظر درمان

در بیمه اختیاری، خدمات درمانی جزو پوشش اصلی قرارداد است. در بیمه مشاغل آزاد نیز امکان دریافت درمان وجود دارد، اما متقاضی باید یکی از نرخ های دارای پوشش درمانی یعنی ۲۱، ۲۳ یا ۲۷ درصد را انتخاب کند.

بنابراین این جمله قدیمی که «در بیمه مشاغل آزاد باید سرانه درمان جداگانه پرداخت شود» دیگر برای قراردادهای جدید دقیق نیست. در ساختار جدید، سهم درمان در نرخ قراردادهای دارای درمان قرار گرفته است.

اگر از طریق همسر، والدین یا بیمه دیگری درمان دارید، ممکن است نرخ ۱۴ یا ۱۸ درصد مشاغل آزاد برای شما قابل بررسی باشد. اگر خودتان و افراد تحت تکفل به درمان تامین اجتماعی نیاز دارید، باید هزینه و تعهدات نرخ های ۲۱، ۲۳ و ۲۷ درصد را با بیمه اختیاری مقایسه کنید.

تفاوت از نظر بازنشستگی و مبلغ مستمری

هر دو بیمه می توانند برای متقاضی سابقه بازنشستگی ایجاد کنند؛ اما مبلغ مستمری فقط به نرخ ۱۴، ۱۸ یا ۲۷ درصد بستگی ندارد. دستمزد مبنای پرداخت حق بیمه، تعداد سال های سابقه و مقررات زمان بازنشستگی در مبلغ نهایی مستمری موثر هستند.

یک تصور اشتباه:
نرخ بالاتر لزوما به معنی مستمری بیشتر نیست. نرخ بالاتر معمولا پوشش های بیشتری مانند درمان یا ازکارافتادگی ایجاد می کند. برای افزایش مبنای مستمری، دستمزد مبنای پرداخت و استمرار سابقه اهمیت زیادی دارد.

اگر دو نفر دستمزد مبنای یکسان و سابقه مشابه داشته باشند، تفاوت نرخ بیشتر روی نوع تعهدات اثر می گذارد، نه اینکه به تنهایی مستمری یکی را چند برابر دیگری کند.

تفاوت از نظر شرط سن و سابقه

در هر دو بیمه، سن و سابقه متقاضی بررسی می شود. شرایط عمومی معمولا به این شکل است:

  • متقاضیان تا ۵۰ سال در صورت داشتن سایر شرایط می توانند درخواست ثبت کنند.
  • فرد بالای ۵۰ سال معمولا باید به اندازه مازاد سن خود نسبت به ۵۰ سال، سابقه قبلی داشته باشد.
  • افرادی که حداقل ۱۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه دارند، معمولا از شرط سنی معاف می شوند.
  • برای بیمه اختیاری داشتن حداقل ۳۰ روز سابقه قبلی الزامی است.
  • برای شروع بیمه مشاغل آزاد در حالت عادی داشتن سابقه قبلی الزامی نیست.

برای مثال، فردی که ۵۳ سال دارد و می خواهد بیمه اختیاری یا مشاغل آزاد ثبت کند، معمولا باید حداقل ۳ سال سابقه قبلی داشته باشد. تشخیص نهایی شرایط بر عهده سازمان تامین اجتماعی و سامانه مربوط است.

تفاوت از نظر معاینه پزشکی

در بیمه اختیاری ممکن است با توجه به فاصله ایجادشده از آخرین بیمه پردازی، میزان سابقه و شرایط پرونده، متقاضی به معاینه پزشکی معرفی شود.

در بیمه مشاغل آزاد نیز اگر گزینه دارای پوشش ازکارافتادگی انتخاب شود، ممکن است انجام معاینات پزشکی لازم باشد. در بعضی شرایط، سابقه قبلی فرد می تواند باعث معافیت از معاینه شود.

اگر سامانه برای شما معرفی نامه معاینه صادر کرد، تا قبل از مشخص شدن نتیجه، نباید قرارداد را قطعی و دارای پوشش ازکارافتادگی فرض کنید.

بیمه اختیاری بهتر است یا مشاغل آزاد؟

پاسخ این سوال به شرایط خودتان بستگی دارد. برای انتخاب راحت تر، وضعیت های زیر را در نظر بگیرید.

اگر هیچ سابقه بیمه ای ندارید

بیمه اختیاری برای شما قابل انتخاب نیست، چون حداقل ۳۰ روز سابقه قبلی لازم دارد. در این حالت، بیمه مشاغل آزاد یا سایر طرح های بیمه فراگیر انتخاب منطقی تری است.

اگر قبلا بیمه اجباری داشته اید و شغل شما قطع شده است

بیمه اختیاری معمولا گزینه مناسبی برای ادامه سابقه است؛ به خصوص اگر می خواهید بازنشستگی، فوت، ازکارافتادگی و درمان را در یک قرارداد داشته باشید.

اگر شغل مستقل دارید و درمان دیگری دارید

بیمه مشاغل آزاد با نرخ ۱۴ یا ۱۸ درصد قابل بررسی است. نرخ ۱۴ درصد فوت قبل و بعد از بازنشستگی را پوشش می دهد و نرخ ۱۸ درصد پوشش ازکارافتادگی را نیز اضافه می کند.

اگر شغل مستقل دارید و درمان تامین اجتماعی هم می خواهید

باید یکی از نرخ های ۲۱، ۲۳ یا ۲۷ درصد مشاغل آزاد را با بیمه اختیاری مقایسه کنید. فقط مبلغ را نبینید؛ پوشش فوت قبل از بازنشستگی و ازکارافتادگی نیز مهم است.

اگر کمترین مبلغ پرداختی برایتان مهم است

بیمه مشاغل آزاد انعطاف بیشتری دارد؛ اما انتخاب نرخ ارزان تر ممکن است به معنی حذف درمان یا ازکارافتادگی باشد. قبل از تایید قرارداد، حتما جدول پوشش ها را بررسی کنید.

جمع بندی انتخاب:
بیمه مشاغل آزاد برای انتخاب انعطاف پذیر نرخ و پوشش مناسب تر است. بیمه اختیاری برای ادامه سابقه قبلی و داشتن یک بسته گسترده تر از تعهدات گزینه جدی تری محسوب می شود.
برای ثبت قرارداد نیاز به کمک دارید؟
کارشناسان کافی نتی می توانند شرایط اولیه شما را بررسی کرده و ثبت درخواست بیمه اختیاری یا مشاغل آزاد را به صورت غیرحضوری انجام دهند.
مشاهده خدمت ثبت قرارداد بیمه تامین اجتماعی

مهلت پرداخت حق بیمه و قطع قرارداد

بعد از انعقاد قرارداد، اولین حق بیمه باید در مهلت اعلام شده پرداخت شود. حق بیمه ماه های بعد نیز معمولا باید حداکثر تا آخرین روز دو ماه بعد پرداخت شود.

اگر پرداخت در مهلت قانونی انجام نشود، قرارداد ممکن است از ماه پرداخت نشده قطع شود. در این حالت، ماه های بدون قرارداد فعال معمولا قابل پرداخت به صورت گذشته نیستند و برای ادامه بیمه ممکن است نیاز به درخواست جدید باشد.

برای آموزش مشاهده بدهی، پرداخت و دریافت رسید می توانید به صفحه پرداخت حق بیمه مشاغل آزاد و اختیاری مراجعه کنید.

شباهت های بیمه مشاغل آزاد و اختیاری

با وجود تفاوت هایی که گفته شد، این دو بیمه چند شباهت مهم نیز دارند:

  • در هر دو روش، حق بیمه را خود متقاضی پرداخت می کند.
  • هیچ کدام شامل بیمه بیکاری نمی شوند.
  • هر دو می توانند برای بازنشستگی سابقه ایجاد کنند.
  • در هر دو، تاخیر در پرداخت می تواند باعث قطع قرارداد شود.
  • در هر دو، دستمزد مبنای پرداخت در محاسبه حق بیمه و مستمری اهمیت دارد.
  • ثبت درخواست و پیگیری قرارداد از طریق سامانه خدمات غیرحضوری تامین اجتماعی امکان پذیر است.

نتیجه گیری

فرق اصلی بیمه مشاغل آزاد و اختیاری در هدف قرارداد است. بیمه مشاغل آزاد برای فردی طراحی شده که به صورت مستقل کار می کند و می خواهد از میان چند سطح پوشش انتخاب داشته باشد. بیمه اختیاری برای فردی است که سابقه قبلی دارد و می خواهد بیمه خود را بعد از قطع اشتغال ادامه دهد.

در سال ۱۴۰۵ سهم پرداختی بیمه مشاغل آزاد براساس نوع پوشش، ۱۴، ۱۸، ۲۱، ۲۳ یا ۲۷ درصد است. بیمه اختیاری نیز معمولا با نرخ ۲۷ درصد محاسبه می شود و درمان، بازنشستگی، فوت و ازکارافتادگی را در بر می گیرد.

اگر درمان دیگری دارید و می خواهید هزینه کمتری بپردازید، یکی از نرخ های بدون درمان مشاغل آزاد ممکن است مناسب باشد. اگر سابقه قبلی دارید و یک قرارداد با پوشش گسترده می خواهید، بیمه اختیاری انتخاب قابل بررسی تری است. تصمیم نهایی را براساس مبلغ، پوشش، سابقه و شرایط خانوادگی خود بگیرید.

سوالات متداول

مهم ترین تفاوت بیمه اختیاری و مشاغل آزاد چیست؟

بیمه مشاغل آزاد برای افراد دارای فعالیت مستقل است و امکان انتخاب نرخ و پوشش دارد. بیمه اختیاری برای افرادی است که حداقل ۳۰ روز سابقه قبلی دارند و می خواهند بیمه خود را ادامه دهند.

نرخ بیمه مشاغل آزاد در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟

سهم پرداختی متقاضی با توجه به پوشش انتخابی، ۱۴، ۱۸، ۲۱، ۲۳ یا ۲۷ درصد دستمزد مبنا است.

آیا بیمه ۱۲ درصد مشاغل آزاد حذف شده است؟

بله، در ساختار جدید گزینه مستقل ۱۲ درصدی وجود ندارد. نرخ های قابل انتخاب براساس نوع تعهد و درمان تغییر کرده اند.

نرخ بیمه اختیاری چند درصد است؟

سهم پرداختی متقاضی بیمه اختیاری معمولا ۲۷ درصد دستمزد یا درآمد مبنای قرارداد است.

آیا بیمه اختیاری درمان دارد؟

بله، خدمات درمانی جزو پوشش بیمه اختیاری است.

کدام نرخ بیمه مشاغل آزاد درمان دارد؟

نرخ های ۲۱، ۲۳ و ۲۷ درصد شامل پوشش درمانی هستند. نرخ های ۱۴ و ۱۸ درصد درمان ندارند.

آیا بیمه مشاغل آزاد ۲۷ درصد همان بیمه اختیاری است؟

خیر. هرچند سهم پرداختی هر دو می تواند ۲۷ درصد باشد، اما نوع قرارداد، شرط سابقه و دلیل بیمه پردازی آن ها یکسان نیست.

آیا بیمه اختیاری بدون سابقه امکان پذیر است؟

خیر. برای انعقاد بیمه اختیاری حداقل ۳۰ روز سابقه قابل قبول تامین اجتماعی لازم است. افراد بدون سابقه می توانند شرایط بیمه مشاغل آزاد را بررسی کنند.

کدام بیمه برای بازنشستگی بهتر است؟

هر دو می توانند سابقه بازنشستگی ایجاد کنند. مبلغ مستمری بیشتر به دستمزد مبنا، مدت سابقه و مقررات زمان بازنشستگی بستگی دارد، نه فقط نام یا درصد قرارداد.

آیا این دو بیمه شامل بیمه بیکاری می شوند؟

خیر. چون در هر دو روش رابطه کارگری و کارفرمایی وجود ندارد، بیمه بیکاری به آن ها تعلق نمی گیرد.

اگر حق بیمه را دیر پرداخت کنیم چه می شود؟

اگر حق بیمه تا پایان مهلت قانونی پرداخت نشود، قرارداد ممکن است قطع شود و برای ادامه بیمه نیاز به ثبت درخواست جدید باشد.

آیا می توان بیمه مشاغل آزاد را به اختیاری تبدیل کرد؟

تغییر نوع قرارداد به شرایط شغلی، سابقه و ضوابط پرونده بستگی دارد. نباید قرارداد فعال را بدون بررسی لغو کنید. ابتدا شرایط خود را از سامانه یا شعبه تامین اجتماعی استعلام بگیرید.

منابع رسمی

اطلاعات این مقاله براساس منابع رسمی سازمان تامین اجتماعی و تغییرات اعلام شده در سال ۱۴۰۵ تهیه شده است:

توجه: در بعضی صفحات قدیمی سازمان تامین اجتماعی هنوز نرخ های قبلی بیمه مشاغل آزاد دیده می شود. نرخ های این مقاله براساس تغییرات اعلام شده در سال ۱۴۰۵ تنظیم شده است. مبلغ نهایی و شرایط هر متقاضی باید در سامانه رسمی تامین اجتماعی بررسی شود.